Nowe rozporządzenie UE o transgranicznym przemieszczaniu odpadów – Ograniczenie wywozu odpadów z EU
Wprowadzenie rozporządzenia (UE) 2024/1157 dotyczącego przemieszczania odpadów jest często przedstawiane jako kolejny etap cyfryzacji procesów administracyjnych w Unii Europejskiej. Takie ujęcie jest jednak nie tylko uproszczeniem, ale wręcz błędną interpretacją skali zmian. Tezą mojego opracowania jest stwierdzenie, że nowe przepisy nie stanowią zmiany technicznej, lecz fundamentalną transformację modelu funkcjonowania rynku odpadów w Europie.
Pierwszym i najbardziej widocznym elementem reformy jest wdrożenie systemu DIWASS, który od 21 maja 2026 r. stanie się obowiązkowym narzędziem obsługi procedur notyfikacyjnych. Jednak sprowadzenie tej zmiany wyłącznie do cyfryzacji dokumentów byłoby poważnym błędem. DIWASS nie jest bowiem jedynie platformą komunikacji – stanowi narzędzie nadzorcze, które pozwala organom administracji na bieżący dostęp do danych o przepływach odpadów. W efekcie każdy transport podlegający procedurze notyfikacyjnej musi być nie tylko zgłoszony, ale również w pełni transparentny i możliwy do weryfikacji w czasie rzeczywistym. Tym samym kończy się dotychczasowa praktyka oparta na częściowej uznaniowości i operacyjnej elastyczności.
Drugim istotnym aspektem zmian jest redefinicja znaczenia procedury notyfikacyjnej. Dotychczas była ona w wielu przypadkach traktowana jako formalny wymóg administracyjny. Nowe rozporządzenie nadaje jej zupełnie inną funkcję – staje się ona podstawowym mechanizmem kontroli rynku. Obowiązek prowadzenia całego procesu w systemie cyfrowym eliminuje alternatywne formy komunikacji oraz ogranicza możliwość interpretacji przepisów na poziomie operacyjnym. Każda niezgodność w klasyfikacji odpadu, każda niespójność danych czy brak wymaganych informacji mogą skutkować natychmiastową reakcją organów nadzorczych.
Na tym tle szczególnego znaczenia nabiera kwestia dokumentów Annex VII, które dotyczą odpadów z tzw. zielonej listy. Choć formalnie przewidziano okres przejściowy do 31 grudnia 2026 r., pozwalający na dalsze stosowanie dotychczasowych rozwiązań, nie zmienia to kierunku regulacyjnego. Od 1 stycznia 2027 r. również te transporty będą podlegały pełnej cyfryzacji i integracji z systemem DIWASS. Oznacza to koniec modelu, w którym obrót odpadami z green listy odbywał się przy ograniczonym poziomie kontroli. W praktyce nastąpi zrównanie standardów nadzoru dla obu głównych kategorii odpadów.
Kolejnym argumentem potwierdzającym systemowy charakter zmian są nowe regulacje dotyczące wybranych strumieni odpadów, w szczególności tworzyw sztucznych. Wprowadzenie obowiązku notyfikacji dla wszystkich transportów tych odpadów stanowi wyraźny sygnał kierunku, w jakim zmierza ustawodawca. Jest to model oparty na pełnej identyfikowalności i ścisłej kontroli przepływów, który w przyszłości może zostać rozszerzony na kolejne grupy materiałowe.
Analizując nowe przepisy, nie sposób pominąć ich szerszego celu regulacyjnego. Rozporządzenie nie ogranicza się do uporządkowania procedur – jego celem jest ograniczenie niekontrolowanego eksportu odpadów, zwiększenie odpowiedzialności podmiotów uczestniczących w obrocie oraz zapewnienie zgodności z europejskimi standardami środowiskowymi. W tym kontekście cyfryzacja jest jedynie narzędziem, które umożliwia skuteczniejsze egzekwowanie tych założeń.
Moim zdaniem wejście w życie nowych regulacji od 21 maja 2026 r. należy traktować jako moment przełomowy dla całej branży. Obowiązek korzystania z systemu DIWASS w procedurach notyfikacyjnych oraz zaplanowana pełna digitalizacja dokumentów Annex VII od 1 stycznia 2027 r. (do 31.12.2026 można działać bez DIWAS) prowadzą do zasadniczej zmiany sposobu funkcjonowania rynku. Dotychczasowy model oparty na doświadczeniu operacyjnym i relacjach zostaje zastąpiony systemem, w którym kluczowe znaczenie mają dane, zgodność i transparentność. W tym sensie nowe rozporządzenie nie jest zmianą narzędziową – jest redefinicją zasad gry.
Treść raportu z wdrożenia DIWAS z dnia 27.03.2026 :
RM